nhà sách tại Úc
Photo: Courtesy of Readings

Bước chân vào một nhà sách bất kỳ ở Việt Nam, hoặc ghé thăm các trang mạng bán sách được ưa chuộng như Tiki, Vinabooks… thật không khó để nhận thấy văn học dịch đang chiếm lĩnh hầu hết kệ sách, từ Tây tới Tàu, từ ngôn tình đến cổ điển. Những quyển truyện dịch được đầu tư rất kỹ từ bìa sách đến nội dung, chỉ nhìn thôi cũng đủ khiến một người mê sách muốn giở ra đọc thử. Sách dịch cũng chiếm đến 80% danh sách bestseller của nhiều trang. Trong khi đó, văn học Việt lại rất èo uột và thiếu vắng tác phẩm của các tác giả đương thời. Giới trẻ dường như mê các JK Rowling, Dan Brown, Mạc Ngôn hơn là Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Nhật Ánh hay Hồ Anh Thái. Cũng không thể trách độc giả được. Trong một thị trường sách tự do và đa dạng, ngòi bút nào gây được cảm tình nhiều hơn thì tự khắc sẽ được đón nhận.

Điều đáng nói ở đây là: Việc thiếu vắng một nền văn học Việt với những cây bút có nội lực, có bản sắc, và một lượng độc giả hùng hậu, về lâu về dài, sẽ là một tổn thất lớn cho văn hoá đọc của nước nhà. Tổn thất trước mắt chính là sự mai một kho tàng ngôn ngữ vô cùng giàu đẹp của tiếng Việt trong giới trẻ. Việc tiếp xúc quá lâu với văn học dịch, một phần nào đó, sẽ khiến giới trẻ quen dần với những cách hành văn lai tạp, pha tiếng ta với tiếng tây, hoặc sử dụng những cấu trúc bắt nguồn từ ngôn ngữ khác, khiến mạch văn trở nên trúc trắc, chối tai. Xa hơn nữa, các bạn sẽ dễ dàng bị “xâm lăng văn hoá”, bị đồng hoá trước những làn sóng Kpop, ngôn tình, v.v. Đơn giản vì chúng ta đang thiếu những “thần tượng” Việt, những nhân vật văn học, nghệ thuật gần gũi và có đủ sức hút.

Ở Úc thì khác. Tuy cũng là một nước sử dụng tiếng Anh, nhưng các tác giả Úc luôn được ưu ái hơn các tác giả Anh, Mỹ, trên báo đài cũng như ở các hiệu sách. Những tựa sách địa phương luôn chiếm một phần đáng kể trong các bestseller list tại đây. Sách của tác giả Úc được dành hẳn một kệ riêng trong nhà sách; một số cuốn còn được ưu tiên đặt ở những nơi dễ thấy nhất. Trước ngày xuất bản khoảng 3 tháng, các nhà xuất bản sẽ gửi bản thảo sách đến các toà báo lớn như The Age, The Australian để các phóng viên đọc trước và viết bài đánh giá. Khi ra mắt, các nhà sách và thư viện sẽ dành chỗ cho tác giả tổ chức sự kiện và giao lưu với người đọc. Chính vì tư duy buy local, support local đó mà ngành xuất bản tại Úc đứng thứ 14 trên thế giới, mỗi năm ra mắt 7000 tựa sách mới, dù vị trí địa lý cách biệt so với những nước Âu Mỹ khác.

Ở Úc có những người được gọi là literary agent, đóng vai trò cầu nối giữa nhà văn và nhà xuất bản. Các agent này sẽ săn tìm những cây bút tiềm năng trên các tạp chí văn học hoặc chuyên mục truyện ngắn, chủ động liên lạc và cùng họ lên ý tưởng viết sách, sau đó kết nối họ với nhà xuất bản phù hợp. Từ khâu bản thảo đến sản phẩm cuối cùng ra mắt bạn đọc là cả một quá trình kéo dài nhiều tháng hay nhiều năm với nhiều bước, mỗi bước đều nhằm nâng cao giá trị của quyển sách, không chỉ nội dung, hình thức mà cả chiến lược quảng bá cho quyển sách đó. Nhiều quyển sách thậm chí còn được làm cả một book trailer với tạo hình nhân vật và bối cảnh, hệt như một bộ phim. Thế nên đi nhà sách ở Úc không bao giờ sợ thiếu sách hay.

Nhìn lại Việt Nam, dĩ nhiên việc mua bản quyền những tác phẩm văn học giá trị của thế giới, hay tái bản những tựa sách kinh điển của các tác giả xưa, đều là những việc cần làm để xây dựng nền tảng. Nhưng nếu quá lệ thuộc vào văn hoá ngoại lai mà quên chăm chút cho những tác phẩm made in Vietnam của những tác giả đương đại, đến một lúc nào đó, độc giả sẽ nhìn sách như người xa lạ, và văn học sẽ thôi là tấm gương phản ánh thế giới thực mà chúng ta đang sống, và nói thứ ngôn ngữ mà chúng ta vẫn thân thuộc hàng ngày. Văn học bản địa suy yếu là tiền đề cho văn hoá ngoại lai lên ngôi.

Đăng Trình 

Advertisements

One thought on “Khi văn hoá ngoại lai lên ngôi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s